ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਢਾਂਚਾ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਸਿਵਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਸੁਚਾਰੂ ਢੰਗ ਨਾਲ ਚਲਾਉਣ ਲਈ 5 ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ ਅਤੇ 23 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਰੇਕ ਡਵੀਜ਼ਨ ਦਾ ਮੁਖੀ ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਸੇਵਾ (IAS) ਦਾ ਡਵੀਜ਼ਨਲ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ (DC) ਜਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ (DM) ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਜ਼ਮੀਨੀ ਮਾਲੀਆ ਅਤੇ ਅਮਨ-ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਜ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਪੰਜਾਬ ਸਿਵਲ ਸਰਵਿਸ (PCS) ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਪੁਲਿਸ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਸੀਨੀਅਰ ਪੁਲਿਸ ਕਪਤਾਨ (SSP) ਕੋਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸਾਲ 2021 ਵਿੱਚ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਨੂੰ ਸੂਬੇ ਦਾ 23ਵਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ 5 ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਧੀਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
ਪੰਜਾਬ ਦੇ 23 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਪੰਜ ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ:
- ਜਲੰਧਰ ਡਵੀਜ਼ਨ (7 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ): ਜਲੰਧਰ, ਕਪੂਰਥਲਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਤਰਨ ਤਾਰਨ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ, ਪਠਾਨਕੋਟ ਅਤੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ।
- ਪਟਿਆਲਾ ਡਵੀਜ਼ਨ (6 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ): ਪਟਿਆਲਾ, ਲੁਧਿਆਣਾ (ਖੇਤਰਫਲ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ ਪੱਖੋਂ ਸੂਬੇ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ), ਸੰਗਰੂਰ, ਬਰਨਾਲਾ, ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ।
- ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਵੀਜ਼ਨ (4 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ): ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਮੋਗਾ, ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ।
- ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਡਵੀਜ਼ਨ (3 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ): ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ, ਬਠਿੰਡਾ ਅਤੇ ਮਾਨਸਾ।
- ਰੋਪੜ (ਰੂਪਨਗਰ) ਡਵੀਜ਼ਨ (3 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ): ਰੂਪਨਗਰ, ਐਸ.ਏ.ਐਸ. ਨਗਰ (ਮੋਹਾਲੀ) ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ (ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ)। ਇਹ ਆਬਾਦੀ ਪੱਖੋਂ ਸੂਬੇ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਡਵੀਜ਼ਨ ਹੈ।
ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰਾਂ (ਮਾਝਾ, ਮਾਲਵਾ, ਦੋਆਬਾ) ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਗੀਕਰਨ
ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਵੰਡ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਪੰਜਾਬ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਹਾਅ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਖੇਤਰੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵੀ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ:
- ਮਾਝਾ: ਰਾਵੀ ਅਤੇ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਖੇਤਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 4 ਸਰਹੱਦੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ, ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਅਤੇ ਪਠਾਨਕੋਟ) ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
- ਦੋਆਬਾ: ਸਤਲੁਜ ਅਤੇ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਖੇਤਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 4 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਜਲੰਧਰ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਕਪੂਰਥਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
- ਮਾਲਵਾ ਅਤੇ ਪੁਆਧ: ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਫੈਲਿਆ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਖੇਤਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 15 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਲੁਧਿਆਣਾ, ਪਟਿਆਲਾ, ਬਠਿੰਡਾ, ਸੰਗਰੂਰ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ, ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ, ਮੋਗਾ, ਮਾਨਸਾ, ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ, ਬਰਨਾਲਾ, ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ, ਰੂਪਨਗਰ, ਮੋਹਾਲੀ ਅਤੇ ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਢਾਂਚਾ ਤਹਿਸੀਲਾਂ (ਉਪ-ਮੰਡਲਾਂ), ਬਲਾਕਾਂ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਸਰਕਾਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ 23 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸਾਰਣੀ (Table)
ਹੇਠਾਂ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) ਦੇ ਸਾਰੇ 23 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਡਵੀਜ਼ਨ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ, ਖੇਤਰਫਲ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ (2011 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ) ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ:
| ਲੜੀ ਨੰ. | ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਡਵੀਜ਼ਨ | ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ | ਖੇਤਰਫਲ (ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ) | ਆਬਾਦੀ (2011 ਜਨਗਣਨਾ) |
|---|
| 1 | ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ | ਜਲੰਧਰ | ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ | 2,647 | 24,90,891 |
| 2 | ਬਰਨਾਲਾ | ਪਟਿਆਲਾ | ਬਰਨਾਲਾ | 1,410 | 5,96,294 |
| 3 | ਬਠਿੰਡਾ | ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ | ਬਠਿੰਡਾ | 3,385 | 13,88,859 |
| 4 | ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ | ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ | ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ | 1,469 | 6,18,008 |
| 5 | ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ | ਪਟਿਆਲਾ | ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ | 1,180 | 5,99,814 |
| 6 | ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ | ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ | ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ | 3,113 | 11,80,483 |
| 7 | ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ | ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ | ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ | 2,190 | 9,65,337 |
| 8 | ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ | ਜਲੰਧਰ | ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ | 2,635 | 22,99,026 |
| 9 | ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ | ਜਲੰਧਰ | ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ | 3,365 | 15,82,793 |
| 10 | ਜਲੰਧਰ | ਜਲੰਧਰ | ਜਲੰਧਰ | 2,632 | 21,81,753 |
| 11 | ਕਪੂਰਥਲਾ | ਜਲੰਧਰ | ਕਪੂਰਥਲਾ | 1,632 | 8,17,668 |
| 12 | ਲੁਧਿਆਣਾ | ਪਟਿਆਲਾ | ਲੁਧਿਆਣਾ | 3,767 | 34,87,882 |
| 13 | ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ | ਪਟਿਆਲਾ | ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ | 837 | 4,52,016 |
| 14 | ਮਾਨਸਾ | ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ | ਮਾਨਸਾ | 2,171 | 7,68,808 |
| 15 | ਮੋਗਾ | ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ | ਮੋਗਾ | 2,216 | 9,92,289 |
| 16 | ਪਠਾਨਕੋਟ | ਜਲੰਧਰ | ਪਠਾਨਕੋਟ | 929 | 6,76,598 |
| 17 | ਪਟਿਆਲਾ | ਪਟਿਆਲਾ | ਪਟਿਆਲਾ | 3,218 | 18,92,282 |
| 18 | ਰੂਪਨਗਰ (ਰੋਪੜ) | ਰੋਪੜ | ਰੂਪਨਗਰ | 1,369 | 6,83,349 |
| 19 | ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ (ਮੋਹਾਲੀ) | ਰੋਪੜ | ਮੋਹਾਲੀ | 1,093 | 9,86,147 |
| 20 | ਸੰਗਰੂਰ | ਪਟਿਆਲਾ | ਸੰਗਰੂਰ | 2,848 | 12,03,153 |
| 21 | ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ (ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ) | ਰੋਪੜ | ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ | 1,267 | 6,14,362 |
| 22 | ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ | ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ | ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ | 2,615 | 9,02,702 |
| 23 | ਤਰਨ ਤਾਰਨ | ਜਲੰਧਰ | ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਸਾਹਿਬ | 2,449 | 11,20,070 |
ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ (History of Punjab's Districts)
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ ਦੇ ਗਠਨ ਦਾ ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ, ਜੋ ਬਰਤਾਨਵੀ ਦੌਰ, 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਏ ਪੁਨਰਗਠਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ:
1. ਬਰਤਾਨਵੀ ਬਸਤੀਵਾਦੀ ਦੌਰ (1849–1947)
- ਸ਼ੁਰੂਆਤ: ਦੂਜੇ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨੇ 1849 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧੀਨ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸਿਵਲ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਲਈ ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਰਸਮੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ।
- 1868 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ: ਸੰਨ 1868 ਦੀ ਦੂਜੀ ਜਨਗਣਨਾ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੰਜਾਬ 10 ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ ਅਧੀਨ ਕੁੱਲ 32 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਅਜੋਕਾ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਅੱਜ ਦੇ ਹਰਿਆਣਾ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਖੈਬਰ ਪਖਤੂਨਖਵਾ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸਨ।
- ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ ਦਾ ਪੁਨਰਗਠਨ: ਸੰਨ 1901 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਤੱਕ ਇਨ੍ਹਾਂ 10 ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ 5 ਵੱਡੀਆਂ ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ (ਦਿੱਲੀ, ਜਲੰਧਰ, ਲਾਹੌਰ, ਮੁਲਤਾਨ ਅਤੇ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ) ਵਿੱਚ ਸੰਗਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 1911 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਕਲਕੱਤੇ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਤਬਦੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਸੂਬਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਿੱਲੀ ਡਵੀਜ਼ਨ ਦਾ ਨਾਮ ਅੰਬਾਲਾ ਡਵੀਜ਼ਨ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। 1947 ਤੱਕ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 29 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (ਅਤੇ ਨਾਲ ਕਈ ਖ਼ੁਦਮੁਖ਼ਤਿਆਰ ਰਿਆਸਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਪਟਿਆਲਾ, ਬਹਾਵਲਪੁਰ, ਕਪੂਰਥਲਾ, ਜੀਂਦ, ਨਾਭਾ, ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਆਦਿ) ਸਨ।
2. 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਅਤੇ ਰੈੱਡਕਲਿਫ਼ ਲਾਈਨ
ਸੰਨ 1947 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਸਰਿਲ ਰੈੱਡਕਲਿਫ਼ ਵੱਲੋਂ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਰੈੱਡਕਲਿਫ਼ ਲਾਈਨ ਰਾਹੀਂ ਦੋ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ:
- ਪੱਛਮੀ ਪੰਜਾਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ): 15 ਪੂਰੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (ਜੋ ਸਾਰੇ ਮੁਸਲਿਮ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ ਸਨ) ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।
- ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ): 12 ਪੂਰੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (ਜੋ ਗ਼ੈਰ-ਮੁਸਲਿਮ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ ਸਨ) ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਮਿਲੇ।
- ਵੰਡੇ ਗਏ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ: ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਵੰਡ ਹੋਈ:
- ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ: ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਕਰਗੜ੍ਹ ਤਹਿਸੀਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ (ਸਿਆਲਕੋਟ) ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਜਦਕਿ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ, ਬਟਾਲਾ ਅਤੇ ਪਠਾਨਕੋਟ ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਮਿਲੀਆਂ।
- ਲਾਹੌਰ: ਚੂਨੀਆਂ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਗਈਆਂ, ਜਦਕਿ ਕਸੂਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਇੱਕ ਹਿੱਸਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ।
3. ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ (11 ਤੋਂ 23 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ)
- ਪੈਪਸੂ (PEPSU) ਦਾ ਰਲੇਵਾਂ: 15 ਜੁਲਾਈ 1948 ਨੂੰ ਪੂਰਬੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ (ਪਟਿਆਲਾ, ਨਾਭਾ, ਜੀਂਦ, ਕਪੂਰਥਲਾ, ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ, ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ, ਕਲਸੀਆ ਅਤੇ ਨਾਲਾਗੜ੍ਹ) ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ 'ਪੈਪਸੂ' (Patiala and East Punjab States Union - PEPSU) ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। 1 ਨਵੰਬਰ 1956 ਨੂੰ ਰਾਜ ਪੁਨਰਗਠਨ ਐਕਟ ਅਧੀਨ ਪੈਪਸੂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰ ਲਿਆ ਗਿਆ।
- 1966 ਦਾ ਭਾਸ਼ਾਈ ਪੁਨਰਗਠਨ: 'ਪੰਜਾਬ ਪੁਨਰਗਠਨ ਐਕਟ, 1966' ਤਹਿਤ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਆਧਾਰ 'ਤੇ ਵੰਡਿਆ ਗਿਆ; ਹਿੰਦੀ ਬੋਲਦੇ ਇਲਾਕੇ ਹਰਿਆਣਾ ਬਣੇ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਪੁਨਰਗਠਨ ਮਗਰੋਂ ਮੌਜੂਦਾ ਪੰਜਾਬ ਕੋਲ ਸਿਰਫ਼ 11 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਬਚੇ: ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਜਲੰਧਰ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਲੁਧਿਆਣਾ, ਬਠਿੰਡਾ, ਕਪੂਰਥਲਾ, ਸੰਗਰੂਰ, ਪਟਿਆਲਾ ਅਤੇ ਰੋਪੜ (ਜੋ ਅੰਬਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ)। ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਦੋ ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ (ਜਲੰਧਰ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ) ਸਨ।
- ਨਵੇਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਗਠਨ:
- 1972: ਬਠਿੰਡਾ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚੋਂ ਇਲਾਕੇ ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਨੂੰ 12ਵਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।
- 1992: ਬਠਿੰਡਾ ਵਿੱਚੋਂ ਮਾਨਸਾ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ/ਰੋਪੜ ਵਿੱਚੋਂ ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਨਵੇਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਬਣੇ।
- 1995: ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਵਿੱਚੋਂ ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ (ਹੁਣ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ), ਅਤੇ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ/ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚੋਂ ਮੋਗਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ।
- 2006: ਐਸ.ਏ.ਐਸ. ਨਗਰ (ਮੋਹਾਲੀ) ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ 400 ਸਾਲਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜੇ ਮੌਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚੋਂ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ।
- 2011: ਤਿੰਨ ਨਵੇਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਬਣਾਏ ਗਏ—ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਵਿੱਚੋਂ ਪਠਾਨਕੋਟ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚੋਂ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ, ਅਤੇ ਸੰਗਰੂਰ ਵਿੱਚੋਂ ਬਰਨਾਲਾ—ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 22 ਹੋ ਗਈ।
- 2021: 14 ਮਈ 2021 ਨੂੰ ਸੰਗਰੂਰ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਦਾ 23ਵਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਐਲਾਨਿਆ ਗਿਆ।
4. ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਵਿਕਾਸ (16 ਤੋਂ 41 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ)
- ਆਜ਼ਾਦੀ ਸਮੇਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਕੋਲ 16 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ 3 ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ ਸਨ।
- ਵਨ ਯੂਨਿਟ (1955–1970): ਵਨ ਯੂਨਿਟ ਪਾਲਿਸੀ ਦੌਰਾਨ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਰਲੇਵਾਂ ਕਰਕੇ ਬਹਾਵਲਪੁਰ, ਬਹਾਵਲਨਗਰ ਅਤੇ ਰਹੀਮ ਯਾਰ ਖ਼ਾਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਬਣਾਏ ਗਏ।
- 1970 ਤੋਂ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਵਾਧੇ ਕਾਰਨ ਨਵੀਆਂ ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਨੂੰ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕਰਕੇ ਕਸੂਰ, ਵਿਹਾੜੀ, ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ, ਅਟਕ, ਭੱਖਰ, ਖ਼ੁਸ਼ਾਬ, ਲੱਈਆ, ਰਾਜਨਪੁਰ, ਟੋਭਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ, ਚਕਵਾਲ, ਖਾਨੇਵਾਲ, ਲੋਧਰਾਂ, ਨਾਰੋਵਾਲ, ਹਾਫ਼ਿਜ਼ਾਬਾਦ, ਮੰਡੀ ਬਹਾਉੱਦੀਨ, ਪਾਕਪੱਤਣ ਅਤੇ ਓਕਾੜਾ ਵਰਗੇ ਕਈ ਨਵੇਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਕੱਢੇ ਗਏ। 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ, ਕਸੂਰ (ਲਾਹੌਰ ਤੋਂ) ਅਤੇ ਵੇਹਾੜੀ (ਮੁਲਤਾਨ ਤੋਂ) ਨਵੇਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਬਣਾਏ ਗਏ, ਜਦਕਿ ਲਾਇਲਪੁਰ ਅਤੇ ਕੈਂਪਬੈਲਪੁਰ ਦੇ ਨਾਂ ਬਦਲ ਕੇ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਫੈਸਲਾਬਾਦ ਅਤੇ ਅਟਕ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।
- 1980 ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੌਰਾਨ, ਭੱਖਰ, ਖੁਸ਼ਾਬ, ਲੱਈਆ, ਰਾਜਨਪੁਰ, ਟੋਭਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ, ਚਕਵਾਲ, ਖਾਨੇਵਾਲ, ਲੋਧਰਾਂ, ਨਾਰੋਵਾਲ, ਹਾਫਿਜ਼ਾਬਾਦ, ਮੰਡੀ ਬਹਾਉੱਦੀਨ, ਪਾਕਪੱਤਨ ਅਤੇ ਓਕਾੜਾ ਵਰਗੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ 1998 ਤੱਕ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ 34 ਹੋ ਗਈ।
- ਸੰਨ 2005 ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਖ਼ੂਪੁਰਾ ਵਿੱਚੋਂ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ 2009 ਵਿੱਚ ਝੰਗ ਵਿੱਚੋਂ ਚਨਿਓਟ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਣਿਆ।
- ਅਕਤੂਬਰ 2022 ਵਿੱਚ 5 ਨਵੇਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨੋਟੀਫਾਈ ਕੀਤੇ ਗਏ: ਮਰੀ (ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਤੋਂ), ਤਲਾਗੰਗ (ਚਕਵਾਲ ਤੋਂ), ਵਜ਼ੀਰਾਬਾਦ (ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਤੋਂ), ਕੋਟ ਅੱਦੂ (ਮੁਜ਼ੱਫ਼ਰਗੜ੍ਹ ਤੋਂ) ਅਤੇ ਤੌਂਸਾ (ਡੇਰਾ ਗ਼ਾਜ਼ੀ ਖ਼ਾਨ ਤੋਂ)।
- ਅੱਜ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 41 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਹਨ ਜੋ 10 ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ 41 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸਾਰਣੀ (Table of Districts of Punjab, Pakistan)
ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕੁੱਲ 41 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਹਨ, ਜੋ 10 ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਸਾਰਣੀ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਡਵੀਜ਼ਨ, ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ, ਖੇਤਰਫਲ (ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ), ਆਬਾਦੀ (2023 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ) ਅਤੇ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ (Literacy Rate) ਦਰਜ ਹੈ:
| ਲੜੀ ਨੰ. | ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ | ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਡਵੀਜ਼ਨ | ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਹੈੱਡਕੁਆਰਟਰ | ਖੇਤਰਫਲ (ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ) | ਆਬਾਦੀ (2023 ਜਨਗਣਨਾ) | ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ (2023) |
|---|
| 1 | ਅਟਕ (Attock) | ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ | ਅਟਕ | 6,858 | 21,70,423 | 80.22% |
| 2 | ਬਹਾਵਲਨਗਰ (Bahawalnagar) | ਬਹਾਵਲਪੁਰ | ਬਹਾਵਲਨਗਰ | 8,878 | 35,50,342 | 67.01% |
| 3 | ਬਹਾਵਲਪੁਰ (Bahawalpur) | ਬਹਾਵਲਪੁਰ | ਬਹਾਵਲਪੁਰ | 24,830 | 42,84,964 | 63.35% |
| 4 | ਭੱਖਰ (Bhakkar) | ਸਰਗੋਧਾ | ਭੱਖਰ | 8,153 | 19,57,470 | 65.68% |
| 5 | ਚਕਵਾਲ (Chakwal) | ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ | ਚਕਵਾਲ | 6,524 | 17,34,854 | 87.79% |
| 6 | ਚਨਿਓਟ (Chiniot) | ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ | ਚਨਿਓਟ | 2,643 | 15,63,024 | 65.05% |
| 7 | ਡੇਰਾ ਗ਼ਾਜ਼ੀ ਖ਼ਾਨ (Dera Ghazi Khan) | ਡੇਰਾ ਗ਼ਾਜ਼ੀ ਖ਼ਾਨ | ਡੇਰਾ ਗ਼ਾਜ਼ੀ ਖ਼ਾਨ | 11,922 | 33,93,705 | 56.78% |
| 8 | ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ (Faisalabad) | ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ | ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ | 5,856 | 90,75,819 | 83.41% |
| 9 | ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ (Gujranwala) | ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ | ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ | 2,426 | 49,66,338 | 86.77% |
| 10 | ਗੁਜਰਾਤ (Gujrat) | ਗੁਜਰਾਤ | ਗੁਜਰਾਤ ਸ਼ਹਿਰ | 3,192 | 32,19,375 | 91.37% |
| 11 | ਹਾਫ਼ਿਜ਼ਾਬਾਦ (Hafizabad) | ਗੁਜਰਾਤ | ਹਾਫ਼ਿਜ਼ਾਬਾਦ | 2,367 | 13,19,909 | 75.77% |
| 12 | ਝੰਗ (Jhang) | ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ | ਝੰਗ | 6,166 | 30,65,639 | 69.45% |
| 13 | ਜੇਹਲਮ (Jhelum) | ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ | ਜੇਹਲਮ | 3,587 | 13,82,308 | 90.65% |
| 14 | ਕਸੂਰ (Kasur) | ਲਾਹੌਰ | ਕਸੂਰ | 3,995 | 40,84,286 | 72.85% |
| 15 | ਖਾਨੇਵਾਲ (Khanewal) | ਮੁਲਤਾਨ | ਖਾਨੇਵਾਲ | 4,349 | 33,64,077 | 70.97% |
| 16 | ਖ਼ੁਸ਼ਾਬ (Khushab) | ਸਰਗੋਧਾ | ਜੌਹਰਾਬਾਦ | 6,511 | 15,01,089 | 72.52% |
| 17 | ਲਾਹੌਰ (Lahore) | ਲਾਹੌਰ | ਲਾਹੌਰ | 1,772 | 1,30,04,135 | 89.62% |
| 18 | ਲੱਈਆ (Layyah) | ਡੇਰਾ ਗ਼ਾਜ਼ੀ ਖ਼ਾਨ | ਲੱਈਆ | 6,289 | 21,02,386 | 71.83% |
| 19 | ਲੋਧਰਾਂ (Lodhran) | ਮੁਲਤਾਨ | ਲੋਧਰਾਂ | 2,778 | 19,28,299 | 61.68% |
| 20 | ਮੰਡੀ ਬਹਾਉੱਦੀਨ (Mandi Bahauddin) | ਗੁਜਰਾਤ | ਮੰਡੀ ਬਹਾਉੱਦੀਨ | 2,673 | 18,29,486 | 80.27% |
| 21 | ਮੀਆਂਵਾਲੀ (Mianwali) | ਸਰਗੋਧਾ | ਮੀਆਂਵਾਲੀ | 5,840 | 17,98,268 | 72.87% |
| 22 | ਮੁਲਤਾਨ (Multan) | ਮੁਲਤਾਨ | ਮੁਲਤਾਨ | 3,720 | 53,62,305 | 71.41% |
| 23 | ਮੁਜ਼ੱਫ਼ਰਗੜ੍ਹ (Muzaffargarh) | ਡੇਰਾ ਗ਼ਾਜ਼ੀ ਖ਼ਾਨ | ਮੁਜ਼ੱਫ਼ਰਗੜ੍ਹ | 4,778 | 35,28,567 | 43.74% |
| 24 | ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ (Nankana Sahib) | ਲਾਹੌਰ | ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ | 2,216 | 16,34,871 | 73.12% |
| 25 | ਨਾਰੋਵਾਲ (Narowal) | ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ | ਨਾਰੋਵਾਲ | 2,337 | 19,50,954 | 85.28% |
| 26 | ਓਕਾੜਾ (Okara) | ਸਾਹੀਵਾਲ | ਓਕਾੜਾ | 4,377 | 35,15,490 | 70.25% |
| 27 | ਪਾਕਪੱਤਣ (Pakpattan) | ਸਾਹੀਵਾਲ | ਪਾਕਪੱਤਣ | 2,724 | 21,36,170 | 67.13% |
| 28 | ਰਹੀਮ ਯਾਰ ਖ਼ਾਨ (Rahim Yar Khan) | ਬਹਾਵਲਪੁਰ | ਰਹੀਮ ਯਾਰ ਖ਼ਾਨ | 11,880 | 55,64,703 | 57.94% |
| 29 | ਰਾਜਨਪੁਰ (Rajanpur) | ਡੇਰਾ ਗ਼ਾਜ਼ੀ ਖ਼ਾਨ | ਰਾਜਨਪੁਰ | 12,319 | 23,81,049 | 46.09% |
| 30 | ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ (Rawalpindi) | ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ | ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ | 4,547 | 57,45,964 | 93.22% |
| 31 | ਸਾਹੀਵਾਲ (Sahiwal) | ਸਾਹੀਵਾਲ | ਸਾਹੀਵਾਲ | 3,201 | 28,81,811 | 74.77% |
| 32 | ਸਰਗੋਧਾ (Sargodha) | ਸਰਗੋਧਾ | ਸਰਗੋਧਾ | 5,854 | 43,34,448 | 76.73% |
| 33 | ਸ਼ੇਖ਼ੂਪੁਰਾ (Sheikhupura) | ਲਾਹੌਰ | ਸ਼ੇਖ਼ੂਪੁਰਾ | 3,744 | 40,49,418 | 78.88% |
| 34 | ਸਿਆਲਕੋਟ (Sialkot) | ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ | ਸਿਆਲਕੋਟ | 3,016 | 44,99,394 | 88.37% |
| 35 | ਟੋਭਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ (Toba Tek Singh) | ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ | ਟੋਭਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ | 3,252 | 25,24,044 | 81.38% |
| 36 | ਵਿਹਾੜੀ (Vehari) | ਮੁਲਤਾਨ | ਵਿਹਾੜੀ | 4,364 | 34,30,421 | 69.10% |
| 37 | ਤਲਾਗੰਗ (Talagang) | ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ | ਤਲਾਗੰਗ | 2,932 | 6,02,246 | 75.50% |
| 38 | ਮਰੀ (Murree) | ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ | ਮਰੀ | 738 | 3,72,947 | 84.79% |
| 39 | ਤੌਂਸਾ (Taunsa) | ਡੇਰਾ ਗ਼ਾਜ਼ੀ ਖ਼ਾਨ | ਤੌਂਸਾ | 8,108 | 10,45,460 | 57.96% |
| 40 | ਕੋਟ ਅੱਦੂ (Kot Addu) | ਡੇਰਾ ਗ਼ਾਜ਼ੀ ਖ਼ਾਨ | ਕੋਟ ਅੱਦੂ | 3,471 | 14,86,758 | 58.19% |
| 41 | ਵਜ਼ੀਰਾਬਾਦ (Wazirabad) | ਗੁਜਰਾਤ | ਵਜ਼ੀਰਾਬਾਦ | 1,206 | 9,93,412 | 77.39% |
ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ 10 ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਧੀਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ
- ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਡਵੀਜ਼ਨ (3 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ): ਬਹਾਵਲਪੁਰ, ਬਹਾਵਲਨਗਰ, ਰਹੀਮ ਯਾਰ ਖ਼ਾਨ।
- ਡੇਰਾ ਗ਼ਾਜ਼ੀ ਖ਼ਾਨ ਡਵੀਜ਼ਨ (6 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ): ਡੇਰਾ ਗ਼ਾਜ਼ੀ ਖ਼ਾਨ, ਲੱਈਆ, ਮੁਜ਼ੱਫ਼ਰਗੜ੍ਹ, ਰਾਜਨਪੁਰ, ਤੌਂਸਾ, ਕੋਟ ਅੱਦੂ। (ਕੁਝ ਸੂਚੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਮਪੁਰ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ/ਅਧੀਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਜੋਂ ਵੀ ਦਰਜ ਹੈ)।
- ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਡਵੀਜ਼ਨ (4 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ): ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ, ਚਨਿਓਟ, ਝੰਗ, ਟੋਭਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ।
- ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਡਵੀਜ਼ਨ (3 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ): ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ, ਨਾਰੋਵਾਲ, ਸਿਆਲਕੋਟ।
- ਗੁਜਰਾਤ ਡਵੀਜ਼ਨ (4 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ): ਗੁਜਰਾਤ, ਹਾਫ਼ਿਜ਼ਾਬਾਦ, ਮੰਡੀ ਬਹਾਉੱਦੀਨ, ਵਜ਼ੀਰਾਬਾਦ।
- ਲਾਹੌਰ ਡਵੀਜ਼ਨ (4 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ): ਲਾਹੌਰ, ਕਸੂਰ, ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ, ਸ਼ੇਖ਼ੂਪੁਰਾ।
- ਮੁਲਤਾਨ ਡਵੀਜ਼ਨ (4 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ): ਮੁਲਤਾਨ, ਲੋਧਰਾਂ, ਖਾਨੇਵਾਲ, ਵਿਹਾੜੀ।
- ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਡਵੀਜ਼ਨ (6 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ): ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ, ਅਟਕ, ਚਕਵਾਲ, ਜੇਹਲਮ, ਮਰੀ, ਤਲਾਗੰਗ।
- ਸਾਹੀਵਾਲ ਡਵੀਜ਼ਨ (3 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ): ਸਾਹੀਵਾਲ, ਓਕਾੜਾ, ਪਾਕਪੱਤਣ।
- ਸਰਗੋਧਾ ਡਵੀਜ਼ਨ (4 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ): ਸਰਗੋਧਾ, ਭੱਖਰ, ਖ਼ੁਸ਼ਾਬ, ਮੀਆਂਵਾਲੀ।
1. ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਸਾਰਣੀ (Key Comparison Table)
ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਢਾਂਚੇ, ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ, ਖੇਤਰਫਲ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਮੁੱਖ ਤੁਲਨਾ ਹੇਠਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ:
| ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ / ਪਹਿਲੂ | ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ) | ਪੰਜਾਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) |
|---|
| ਰਾਜਧਾਨੀ (Capital) | ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ (ਕੇਂਦਰ ਸ਼ਾਸਿਤ ਪ੍ਰਦੇਸ਼) | ਲਾਹੌਰ |
| ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸ਼ਹਿਰ | ਲੁਧਿਆਣਾ | ਲਾਹੌਰ |
| ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫਲ (Area) | 50,362 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ | 205,344 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ |
| ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ (Population) | ਲਗਭਗ 2.77 ਕਰੋੜ (2011 ਜਨਗਣਨਾ) / 3.11 ਕਰੋੜ (2025 ਅਨੁਮਾਨ) | ਲਗਭਗ 12.76 ਕਰੋੜ (2023 ਜਨਗਣਨਾ) |
| ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ (Divisions) | 5 (ਜਲੰਧਰ, ਪਟਿਆਲਾ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ, ਰੋਪੜ) | 10 (ਬਹਾਵਲਪੁਰ, ਡੀ.ਜੀ. ਖ਼ਾਨ, ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ, ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ, ਗੁਜਰਾਤ, ਲਾਹੌਰ, ਮੁਲਤਾਨ, ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ, ਸਾਹੀਵਾਲ, ਸਰਗੋਧਾ) |
| ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ | 23 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ | 41 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ |
| ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਮੁਖੀ | ਡਿਵੀਜ਼ਨ: ਡਵੀਜ਼ਨਲ ਕਮਿਸ਼ਨਰ (IAS), ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ: ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ / ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ (IAS) | ਡਵੀਜ਼ਨ: ਕਮਿਸ਼ਨਰ, ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ: ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ |
| ਹੇਠਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਪੱਧਰ | ਸਬ-ਡਵੀਜ਼ਨ / ਤਹਿਸੀਲਾਂ (93), ਬਲਾਕ (150), ਪੰਚਾਇਤਾਂ/ਪਿੰਡ (12,278/12,581) | ਤਹਿਸੀਲਾਂ (148 / 216 ਤੱਕ), ਯੂਨੀਅਨ ਕੌਂਸਲਾਂ (7,600+) |
| ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ (ਖੇਤਰਫਲ) | ਲੁਧਿਆਣਾ (3,767 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ) | ਬਹਾਵਲਪੁਰ (24,830 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ) |
| ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ (ਖੇਤਰਫਲ) | ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ (837 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ) | ਮਰੀ (738 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ) |
| ਦਰਿਆ (Rivers) | 3 ਦਰਿਆ (ਸਤਲੁਜ, ਬਿਆਸ, ਰਾਵੀ) | 5 ਦਰਿਆ (ਸਿੰਧ, ਜੇਹਲਮ, ਚਨਾਬ, ਰਾਵੀ, ਸਤਲੁਜ) |
2. ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਬਣਤਰ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ
-
ਪੰਜਾਬ (ਭਾਰਤ):
- 1966 ਦੇ ਭਾਸ਼ਾਈ ਪੁਨਰਗਠਨ ਸਮੇਂ ਸਿਰਫ਼ 2 ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ (ਜਲੰਧਰ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ) ਅਤੇ 11 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਕੰਮਕਾਜ ਨੂੰ ਸੁਖਾਲਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਅਤੇ ਰੋਪੜ (ਰੂਪਨਗਰ) ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ।
- ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ 7 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਜਲੰਧਰ ਡਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਬਾਦੀ 1 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਰੋਪੜ ਡਵੀਜ਼ਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 3 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (ਰੋਪੜ, ਮੋਹਾਲੀ, ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ) ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
-
ਪੰਜਾਬ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ):
- 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਵੇਲੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਕੋਲ 3 ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ (ਲਾਹੌਰ, ਮੁਲਤਾਨ, ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ) ਅਤੇ 16 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸਨ।
- ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਰਲੇਵੇਂ ਅਤੇ ਵੱਧਦੀ ਆਬਾਦੀ ਕਾਰਨ ਨਵੀਆਂ ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਦਸੰਬਰ 2024 ਵਿੱਚ ਗੁਜਰਾਤ ਨੂੰ 10ਵੀਂ ਡਵੀਜ਼ਨ ਵਜੋਂ ਮਾਨਤਾ ਮਿਲਣ ਨਾਲ ਹੁਣ ਕੁੱਲ 10 ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ ਹਨ।
- ਲਾਹੌਰ ਡਵੀਜ਼ਨ ਆਬਾਦੀ ਪੱਖੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੈ (2.27 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ), ਜਦਕਿ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਡਵੀਜ਼ਨ ਖੇਤਰਫਲ ਪੱਖੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਹੈ (45,588 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ)।
3. ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰਾਂ (Regions & Doabs) ਦੀ ਤੁਲਨਾ
100 ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਉੱਤਰ
ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੋਤਾਂ (ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ, ਇਤਿਹਾਸ, ਜਨਸੰਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਸੂਚਕਾਂਕ) 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ 100 ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਉੱਤਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ:
ਭਾਗ 1: ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਢਾਂਚਾ ਅਤੇ ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ (ਪ੍ਰਸ਼ਨ 1-20)
- ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਕਿੰਨੀਆਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ ਹਨ?
ਉੱਤਰ: 5 ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ ਹਨ (ਜਲੰਧਰ, ਪਟਿਆਲਾ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਅਤੇ ਰੋਪੜ)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਡਵੀਜ਼ਨ ਦੇ ਮੁਖੀ ਨੂੰ ਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਡਵੀਜ਼ਨਲ ਕਮਿਸ਼ਨਰ (ਜੋ ਆਈ.ਏ.ਐੱਸ. ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: 1966 ਦੇ ਪੁਨਰਗਠਨ ਸਮੇਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀਆਂ ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ ਸਨ?
ਉੱਤਰ: ਸਿਰਫ਼ 2 ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ ਸਨ—ਜਲੰਧਰ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲਾ। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਜਲੰਧਰ ਡਵੀਜ਼ਨ ਅਧੀਨ ਕੁੱਲ ਕਿੰਨੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ?
ਉੱਤਰ: 7 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (ਜਲੰਧਰ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ, ਪਠਾਨਕੋਟ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਤਰਨ ਤਾਰਨ, ਕਪੂਰਥਲਾ ਅਤੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਪਟਿਆਲਾ ਡਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ?
ਉੱਤਰ: 6 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (ਪਟਿਆਲਾ, ਸੰਗਰੂਰ, ਬਰਨਾਲਾ, ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ, ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ ਅਤੇ ਲੁਧਿਆਣਾ)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਡਵੀਜ਼ਨ ਅਧੀਨ ਕਿਹੜੇ 4 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ?
ਉੱਤਰ: ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਮੋਗਾ, ਸ੍ਰੀ ਮੁਕਤਸਰ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਡਵੀਜ਼ਨ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦੇ ਤਿੰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਕੀ ਹਨ?
ਉੱਤਰ: ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ, ਬਠਿੰਡਾ ਅਤੇ ਮਾਨਸਾ। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਰੋਪੜ (ਰੂਪਨਗਰ) ਡਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ?
ਉੱਤਰ: ਰੂਪਨਗਰ, ਐਸ.ਏ.ਐਸ. ਨਗਰ (ਮੋਹਾਲੀ) ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ (ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਆਬਾਦੀ ਪੱਖੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਡਵੀਜ਼ਨ ਕਿਹੜੀ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਰੋਪੜ (ਰੂਪਨਗਰ) ਡਵੀਜ਼ਨ। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਰੋਪੜ ਡਵੀਜ਼ਨ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ (2011 ਅਨੁਸਾਰ) ਕਿੰਨੀ ਸੀ?
ਉੱਤਰ: ਲਗਭਗ 22,91,565 (22.91 ਲੱਖ)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਕਿਸ ਡਵੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸਮੂਹਿਕ ਆਬਾਦੀ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਰੋਪੜ ਡਵੀਜ਼ਨ ਅਤੇ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਡਵੀਜ਼ਨ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਲੁਧਿਆਣਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਹੈ। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਜਲੰਧਰ ਡਵੀਜ਼ਨ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਕਿੰਨੀ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: 1,05,03,989 (ਲਗਭਗ 1.05 ਕਰੋੜ)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਰੋਪੜ, ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਅਤੇ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ ਦੀ ਕੁੱਲ ਇਕੱਠੀ ਆਬਾਦੀ ਕਿਸ ਇੱਕ ਡਵੀਜ਼ਨ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਜਲੰਧਰ ਡਵੀਜ਼ਨ ਤੋਂ। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਰੋਪੜ ਡਵੀਜ਼ਨ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਦੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ?
ਉੱਤਰ: 31 ਦਸੰਬਰ 2010 ਨੂੰ (ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਪਟਿਆਲਾ ਡਵੀਜ਼ਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਸੀ)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਅਮਨ-ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਮੁਖੀ ਕੌਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ (DC) ਜਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ (DM)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਕੋਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਸੀਨੀਅਰ ਪੁਲਿਸ ਕਪਤਾਨ (SSP) ਕੋਲ। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਜੰਗਲਾਤ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਕੌਣ ਕਰਦਾ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਡਿਵੀਜ਼ਨਲ ਜੰਗਲਾਤ ਅਧਿਕਾਰੀ (DFO)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਸਬ-ਡਵੀਜ਼ਨ ਅਤੇ ਤਹਿਸੀਲ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਕਿਹੜੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਿਯੁਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ?
ਉੱਤਰ: ਸਬ-ਡਵੀਜ਼ਨਲ ਮੈਜਿਸਟ੍ਰੇਟ (SDM) ਅਤੇ ਤਹਿਸੀਲਦਾਰ। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਕਿੰਨੇ ਵਿਕਾਸ ਬਲਾਕ (Development Blocks) ਹਨ?
ਉੱਤਰ: 150 ਵਿਕਾਸ ਬਲਾਕ ਹਨ। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਕਿੰਨੇ ਮਾਲੀਆ ਪਿੰਡ (Revenue Villages) ਦਰਜ ਹਨ?
ਉੱਤਰ: 12,278 (ਜਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਿਕਾਰਡਾਂ ਵਿੱਚ 12,581)।
ਭਾਗ 2: ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਅਤੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ (ਪ੍ਰਸ਼ਨ 21-40)
- ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਕਿੰਨੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਹਨ?
ਉੱਤਰ: 23 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਹਨ। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਪੰਜਾਬ ਦਾ 23ਵਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਿਹੜਾ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਕਦੋਂ?
ਉੱਤਰ: ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ, ਜੋ 14 ਮਈ 2021 ਨੂੰ ਸੰਗਰੂਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚੋਂ ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਖੇਤਰਫਲ ਪੱਖੋਂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਲੁਧਿਆਣਾ (3,767 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਆਬਾਦੀ ਪੱਖੋਂ ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਲੁਧਿਆਣਾ (2011 ਅਨੁਸਾਰ 34,87,882)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਖੇਤਰਫਲ ਪੱਖੋਂ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਮਾਲੇਰਕੋਟਲਾ (837 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਭਾਰਤੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਕੁੱਲ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰਫਲ ਕਿੰਨਾ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਲਗਭਗ 50,362 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਕਿਹੜੇ 3 ਮੁੱਖ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਮਾਝਾ, ਦੋਆਬਾ ਅਤੇ ਮਾਲਵਾ। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਮਾਝਾ ਖੇਤਰ ਕਿਹੜੇ ਦੋ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਰਾਵੀ ਅਤੇ ਬਿਆਸ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਮਾਝਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ 4 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ?
ਉੱਤਰ: ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ, ਪਠਾਨਕੋਟ ਅਤੇ ਤਰਨ ਤਾਰਨ। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਦੋਆਬਾ (ਬਿਸਤ ਦੋਆਬ) ਖੇਤਰ ਕਿਹੜੇ ਦੋ ਦਰਿਆਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਬਿਆਸ ਅਤੇ ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਦੋਆਬਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ 4 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੱਸੋ।
ਉੱਤਰ: ਜਲੰਧਰ, ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਕਪੂਰਥਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ (ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਿੱਥੇ ਸਥਿਤ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਸਤਲੁਜ ਦਰਿਆ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਪੁਆਧ ਉਪ-ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਮਲ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ?
ਉੱਤਰ: ਐਸ.ਏ.ਐਸ. ਨਗਰ (ਮੋਹਾਲੀ), ਰੂਪਨਗਰ ਅਤੇ ਫ਼ਤਿਹਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਕੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ?
ਉੱਤਰ: ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ (2008 ਵਿੱਚ)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਮੋਹਾਲੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਨਾਮ ਕੀ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨਗਰ (ਐਸ.ਏ.ਐਸ. ਨਗਰ)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਿਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੌਕੇ 'ਤੇ ਹੋਂਦ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਸੀ?
ਉੱਤਰ: ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ 400 ਸਾਲਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਿਹਾੜੇ ਮੌਕੇ (2006 ਵਿੱਚ)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: 2011 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ 3 ਨਵੇਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ?
ਉੱਤਰ: ਪਠਾਨਕੋਟ (ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਤੋਂ), ਫ਼ਾਜ਼ਿਲਕਾ (ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਤੋਂ) ਅਤੇ ਬਰਨਾਲਾ (ਸੰਗਰੂਰ ਤੋਂ)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਰਾਜ ਪੰਛੀ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਬਾਜ਼ (Northern Goshawk)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਰਾਜ ਜਾਨਵਰ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਕਾਲਾ ਹਿਰਨ (Blackbuck)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਰਾਜ ਰੁੱਖ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਟਾਹਲੀ (ਸ਼ੀਸ਼ਮ / Dalbergia sissoo)।
ਭਾਗ 3: ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ 1947 ਦੀ ਵੰਡ (ਪ੍ਰਸ਼ਨ 41-60)
- ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਈਸਟ ਇੰਡੀਆ ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਦੋਂ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ?
ਉੱਤਰ: 1849 ਵਿੱਚ (ਦੂਜੇ ਐਂਗਲੋ-ਸਿੱਖ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਬਾਅਦ)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: 1868 ਦੀ ਦੂਜੀ ਜਨਗਣਨਾ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀਆਂ ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸਨ?
ਉੱਤਰ: 10 ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ ਅਤੇ 32 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸਨ। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: 1901 ਤੱਕ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪੰਜਾਬ ਦੀਆਂ 10 ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ ਕਿੰਨੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ?
ਉੱਤਰ: 5 ਵੱਡੀਆਂ ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ (ਦਿੱਲੀ, ਜਲੰਧਰ, ਲਾਹੌਰ, ਮੁਲਤਾਨ ਅਤੇ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: 1901 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਨਵਾਂ ਸੂਬਾ ਵੱਖ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ?
ਉੱਤਰ: ਉੱਤਰ-ਪੱਛਮੀ ਸਰਹੱਦੀ ਸੂਬਾ (North-West Frontier Province - NWFP)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: 1911 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਸੂਬਾ ਬਣਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਿੱਲੀ ਡਵੀਜ਼ਨ ਦਾ ਨਵਾਂ ਨਾਮ ਕੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ?
ਉੱਤਰ: ਅੰਬਾਲਾ ਡਵੀਜ਼ਨ। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: 1947 ਦੀ ਵੰਡ ਸਮੇਂ ਹੱਦਬੰਦੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਰੇਖਾ ਨੂੰ ਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਰੈੱਡਕਲਿਫ਼ ਲਾਈਨ (Radcliffe Line), ਜੋ ਸਰਿਲ ਰੈੱਡਕਲਿਫ਼ ਵੱਲੋਂ ਖਿੱਚੀ ਗਈ ਸੀ। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: 1947 ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਮੁਸਲਿਮ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ?
ਉੱਤਰ: 15 ਪੂਰੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: 1947 ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਗ਼ੈਰ-ਮੁਸਲਿਮ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਮਿਲੇ?
ਉੱਤਰ: 12 ਪੂਰੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: 1947 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਿਹੜੇ ਦੋ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਵੰਡ ਹੋਈ ਸੀ?
ਉੱਤਰ: ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਅਤੇ ਲਾਹੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਕਿਹੜੀ ਤਹਿਸੀਲ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ?
ਉੱਤਰ: ਸ਼ਕਰਗੜ੍ਹ ਤਹਿਸੀਲ (ਜੋ ਸਿਆਲਕੋਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੀ ਗਈ)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦੀਆਂ ਕਿਹੜੀਆਂ ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਮਿਲੀਆਂ ਸਨ?
ਉੱਤਰ: ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ, ਬਟਾਲਾ ਅਤੇ ਪਠਾਨਕੋਟ। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਲਾਹੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਕਿਹੜੀ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ?
ਉੱਤਰ: ਕਸੂਰ ਤਹਿਸੀਲ ਦਾ ਹਿੱਸਾ। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਪੈਪਸੂ (PEPSU) ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਕੀ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਪਟਿਆਲਾ ਐਂਡ ਈਸਟ ਪੰਜਾਬ ਸਟੇਟਸ ਯੂਨੀਅਨ (Patiala and East Punjab States Union)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਪੈਪਸੂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕਦੋਂ ਹੋਈ ਸੀ?
ਉੱਤਰ: 15 ਜੁਲਾਈ 1948 ਨੂੰ। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਪੈਪਸੂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਰਾਜਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੌਣ ਬਣੇ ਸਨ?
ਉੱਤਰ: ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਸਿੰਘ। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਪੈਪਸੂ ਦਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਰਲੇਵਾਂ ਕਦੋਂ ਹੋਇਆ?
ਉੱਤਰ: 1 ਨਵੰਬਰ 1956 ਨੂੰ (ਸਟੇਟਸ ਰੀਔਰਗੇਨਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਐਕਟ ਤਹਿਤ)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਪੰਜਾਬ ਪੁਨਰਗਠਨ ਐਕਟ ਕਦੋਂ ਲਾਗੂ ਹੋਇਆ?
ਉੱਤਰ: 1 ਨਵੰਬਰ 1966 ਨੂੰ। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: 1966 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜੇ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵੱਖ ਕੀਤੇ ਗਏ?
ਉੱਤਰ: ਹਰਿਆਣਾ ਰਾਜ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਖੇਤਰ ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: 1966 ਦੇ ਪੁਨਰਗਠਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਕੋਲ ਕਿੰਨੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਬਚੇ ਸਨ?
ਉੱਤਰ: ਸਿਰਫ਼ 11 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: 1966 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੰਜਾਬ ਦਾ 12ਵਾਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਿਹੜਾ ਬਣਿਆ ਸੀ?
ਉੱਤਰ: ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ (1972 ਵਿੱਚ, ਬਠਿੰਡਾ ਅਤੇ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ)।
ਭਾਗ 4: ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਢਾਂਚਾ ਅਤੇ ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ (ਪ੍ਰਸ਼ਨ 61-80)
- ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਕਿੰਨੀਆਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ ਹਨ?
ਉੱਤਰ: 10 ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਡਵੀਜ਼ਨਾਂ ਹਨ। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਕਿੰਨੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਹਨ?
ਉੱਤਰ: 41 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਹਨ। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ 10ਵੀਂ ਡਵੀਜ਼ਨ ਕਿਹੜੀ ਬਣੀ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਗੁਜਰਾਤ ਡਵੀਜ਼ਨ (ਦਸੰਬਰ 2024 ਵਿੱਚ ਨੋਟੀਫਾਈ ਹੋਈ)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਆਬਾਦੀ ਪੱਖੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਡਵੀਜ਼ਨ ਕਿਹੜੀ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਲਾਹੌਰ ਡਵੀਜ਼ਨ (2023 ਵਿੱਚ 2,27,72,710 ਆਬਾਦੀ)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਖੇਤਰਫਲ ਪੱਖੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਡਵੀਜ਼ਨ ਕਿਹੜੀ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਡਵੀਜ਼ਨ (45,588 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਖੇਤਰਫਲ ਪੱਖੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਡਵੀਜ਼ਨ ਕਿਹੜੀ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਡਵੀਜ਼ਨ (7,779 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਲਾਹੌਰ ਡਵੀਜ਼ਨ ਅਧੀਨ ਕਿਹੜੇ 4 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ?
ਉੱਤਰ: ਲਾਹੌਰ, ਕਸੂਰ, ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸ਼ੇਖ਼ੂਪੁਰਾ। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਗੁਜਰਾਤ ਡਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ?
ਉੱਤਰ: ਗੁਜਰਾਤ, ਹਾਫ਼ਿਜ਼ਾਬਾਦ, ਮੰਡੀ ਬਹਾਉੱਦੀਨ ਅਤੇ ਵਜ਼ੀਰਾਬਾਦ। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਡਵੀਜ਼ਨ ਅਧੀਨ ਕਿੰਨੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ?
ਉੱਤਰ: 6 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ (ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ, ਅਟਕ, ਚਕਵਾਲ, ਜੇਹਲਮ, ਮਰੀ ਅਤੇ ਤਲਾਗੰਗ)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਡੇਰਾ ਗ਼ਾਜ਼ੀ ਖ਼ਾਨ ਡਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਕੀ ਹਨ?
ਉੱਤਰ: ਡੀ.ਜੀ. ਖ਼ਾਨ, ਲੱਈਆ, ਮੁਜ਼ੱਫ਼ਰਗੜ੍ਹ, ਰਾਜਨਪੁਰ, ਤੌਂਸਾ ਅਤੇ ਕੋਟ ਅੱਦੂ। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ ਡਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ 4 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ?
ਉੱਤਰ: ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ, ਚਨਿਓਟ, ਝੰਗ ਅਤੇ ਟੋਭਾ ਟੇਕ ਸਿੰਘ। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ ਡਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ 3 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ?
ਉੱਤਰ: ਗੁਜਰਾਂਵਾਲਾ, ਨਾਰੋਵਾਲ ਅਤੇ ਸਿਆਲਕੋਟ। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਮੁਲਤਾਨ ਡਵੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ 4 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ?
ਉੱਤਰ: ਮੁਲਤਾਨ, ਲੋਧਰਾਂ, ਖਾਨੇਵਾਲ ਅਤੇ ਵਿਹਾੜੀ। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਸਾਹੀਵਾਲ ਡਵੀਜ਼ਨ ਅਧੀਨ ਕਿਹੜੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਹਨ?
ਉੱਤਰ: ਸਾਹੀਵਾਲ, ਓਕਾੜਾ ਅਤੇ ਪਾਕਪੱਤਣ। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਸਰਗੋਧਾ ਡਵੀਜ਼ਨ ਅਧੀਨ ਕਿਹੜੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ?
ਉੱਤਰ: ਸਰਗੋਧਾ, ਭੱਖਰ, ਖ਼ੁਸ਼ਾਬ ਅਤੇ ਮੀਆਂਵਾਲੀ। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਡਵੀਜ਼ਨ ਅਧੀਨ ਕਿਹੜੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਹਨ?
ਉੱਤਰ: ਬਹਾਵਲਪੁਰ, ਬਹਾਵਲਨਗਰ ਅਤੇ ਰਹੀਮ ਯਾਰ ਖ਼ਾਨ। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਡਵੀਜ਼ਨ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਮੁਖੀ ਕੌਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਕਮਿਸ਼ਨਰ (Commissioner)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦਾ ਮੁਖੀ ਕੌਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ (Deputy Commissioner)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ 2024 ਦੇ ਨਵੇਂ ਢਾਂਚੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁੱਲ ਕਿੰਨੀਆਂ ਤਹਿਸੀਲਾਂ ਹਨ?
ਉੱਤਰ: 216 ਤਹਿਸੀਲਾਂ (ਜਾਂ ਪਹਿਲੇ ਰਿਕਾਰਡ ਮੁਤਾਬਕ 148)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਕਿੰਨੀਆਂ ਯੂਨੀਅਨ ਕੌਂਸਲਾਂ (Union Councils) ਹਨ?
ਉੱਤਰ: 7,602 ਯੂਨੀਅਨ ਕੌਂਸਲਾਂ।
ਭਾਗ 5: ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ, ਜਨਸੰਖਿਆ ਅਤੇ ਮਾਨਵ ਵਿਕਾਸ (ਪ੍ਰਸ਼ਨ 81-100)
- ਪ੍ਰਸ਼ਨ: 2023 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ ਕਿੰਨੀ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: 12,76,88,922 (ਲਗਭਗ 12.76 ਕਰੋੜ)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਕੁੱਲ ਖੇਤਰਫਲ ਕਿੰਨਾ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: 2,05,344 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਆਬਾਦੀ ਪੱਖੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਲਾਹੌਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ (2023 ਵਿੱਚ 1,30,04,135 ਆਬਾਦੀ)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਆਬਾਦੀ ਪੱਖੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਮਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ (3,72,947 ਆਬਾਦੀ)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਖੇਤਰਫਲ ਪੱਖੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ (24,830 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਖੇਤਰਫਲ ਪੱਖੋਂ ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਮਰੀ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ (738 ਵਰਗ ਕਿਲੋਮੀਟਰ)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: 2023 ਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ (93.22%) ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ (91.37%)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: 2023 ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ ਵਾਲਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਮੁਜ਼ੱਫ਼ਰਗੜ੍ਹ (43.74%) ਅਤੇ ਰਾਜਨਪੁਰ (46.09%)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: 2022 ਵਿੱਚ ਨੋਟੀਫਾਈ ਕੀਤੇ ਗਏ 5 ਨਵੇਂ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਕਿਹੜੇ ਸਨ?
ਉੱਤਰ: ਮਰੀ, ਤਲਾਗੰਗ, ਕੋਟ ਅੱਦੂ, ਤੌਂਸਾ ਅਤੇ ਵਜ਼ੀਰਾਬਾਦ। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਕਦੋਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ?
ਉੱਤਰ: ਮਈ 2005 ਵਿੱਚ (ਸ਼ੇਖ਼ੂਪੁਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚੋਂ)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਚਨਿਓਟ ਨੂੰ ਕਿਸ ਸਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ?
ਉੱਤਰ: 2009 ਵਿੱਚ (ਝੰਗ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚੋਂ)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਮਾਂਟਗੁਮਰੀ (Montgomery) ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਕੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ?
ਉੱਤਰ: ਸਾਹੀਵਾਲ (1966 ਵਿੱਚ)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਕੈਂਪਬੈੱਲਪੁਰ (Campbellpur) ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨਾਮ ਬਦਲ ਕੇ ਕੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ?
ਉੱਤਰ: ਅਟਕ (1978 ਵਿੱਚ)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਲਾਇਲਪੁਰ (Lyallpur) ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਨਵਾਂ ਨਾਮ ਕੀ ਹੈ?
ਉੱਤਰ: ਫ਼ੈਸਲਾਬਾਦ। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਐਮ.ਪੀ.ਆਰ.ਏ. (MPRA) ਖੋਜ ਅਧਿਐਨ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਨਵ ਵਿਕਾਸ ਸੂਚਕਾਂਕ (HDI) ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਕਿਹੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਰਿਹਾ?
ਉੱਤਰ: ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ (ਮੁੱਲ: 0.6731)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਐਮ.ਪੀ.ਆਰ.ਏ. ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਐਚ.ਡੀ.ਆਈ. (HDI) ਰੈਂਕਿੰਗ ਵਿੱਚ ਆਖ਼ਰੀ ਸਥਾਨ 'ਤੇ ਕਿਹੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸੀ?
ਉੱਤਰ: ਰਾਜਨਪੁਰ (ਮੁੱਲ: 0.4515)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਸਿੱਖਿਆ ਸੂਚਕਾਂਕ (Education Index - EI) ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਮੋਹਰੀ ਰਿਹਾ?
ਉੱਤਰ: ਚਕਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ (ਮੁੱਲ: 0.6507)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਸਿਹਤ ਸੂਚਕਾਂਕ (Health Index - HI) ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੁੱਲ ਕਿਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦਾ ਸੀ?
ਉੱਤਰ: ਚਕਵਾਲ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ (ਮੁੱਲ: 0.9452)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਆਮਦਨ ਸੂਚਕਾਂਕ (Income Index - INI) ਵਿੱਚ ਕਿਹੜਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪਹਿਲੇ ਨੰਬਰ 'ਤੇ ਆਇਆ?
ਉੱਤਰ: ਸ਼ੇਖ਼ੂਪੁਰਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ (ਮੁੱਲ: 0.5455)। - ਪ੍ਰਸ਼ਨ: ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਾਨਵ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਪੱਛੜਿਆ ਹੋਇਆ ਕਿਹੜਾ ਖੇਤਰ ਪਾਇਆ ਗਿਆ?
ਉੱਤਰ: ਦੱਖਣੀ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਖੇਤਰ (ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਨਪੁਰ, ਲੋਧਰਾਂ, ਮੁਜ਼ੱਫ਼ਰਗੜ੍ਹ, ਡੀ.ਜੀ. ਖ਼ਾਨ ਅਤੇ ਬਹਾਵਲਪੁਰ)।
Comments
Post a Comment